خیام؛ نامی آشنا برای تمامی ایرانیان

0

ای بی نشانِ مَحض نشان از که جویمَت؟

گُم گشت در تو هَر دو جَهان از که جویمَت؟

 

۲۸ اردیبهشت روز بزرگداشت خیام نیشابوری یکی از حکما و شاعران بزرگ ایرانی که در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم می‌زیست.

خیام در نیشابور زاده شد و فقه را در میانسالی از امام موفق نیشابوری آموخت؛ تفسیر، فلسفه، حدیث، حکمت و ستاره‌شناسی را فرا گرفت و برخی بر این عقیده‌اند که او فلسفه را مستقیماً به زبان یونانی آموخته است.

همچنین خیام به دعوت پادشاه “جلال‌الدین ملک شاه” سلجوقی و وزیرش نظام الملک به اصفهان رفت و سرپرستی رصدخانه اصفهان را به عهده گرفت و هجده سال در آن‌جا مقیم شد.

پس از مرگ ملک شاه، خیام به عنوان ستاره‌شناس در دربار خدمت کرد و در همین سال (۴۵۶ ه.ق) مهم‌ترین و تاثیرگذارترین اثر ریاضی خود را با نام رسالۀ “فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس” را نوشت که در آن خطوط موازی و نظریۀ نسبت‌ها را شرح می‌دهد.

همچنین روایت است که خیام یک طبیب حاذق بود و پسر ملک شاه که در کودکی به آبله مبتلا شده بود را نیز درمان نمود.

اغلب خیام نیشابوری را به عنوان یکی از رباعی‌سرایان و شعرای برجسته می‌شناسیم که رباعیاتش نه تنها زبانزد ایرانیان بلکه جهانیان است.

در حقیقت شعر تنها زمینه‌ای نبود که خیام در آن مهارت داشت. خیام یکی از بزرگترین دانشمندان عصر خود به حساب می‌آمد.

او دارای حافظه‌ای قوی و بسیار باهوش بود وعلاوه بر شعر، در ریاضیات و نجوم نیز استاد بود تا آن‌جایی که تقویم امروز نتیجۀ محاسبات او و عده‌ای دیگر از دانشمندان در زمان جلال‌الدین ملک شاه سلجوقی بود و به همین دلیل تقویم جلالی خوانده می‌شود.

تاریخ از این ادیب و دانشمند بزرگ با عناوین مختلفی همچون فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی‌سرای ایرانی در دوره سلجوقی یاد کرده است.

خیام از هر لحاظ چیره‌دست و ماهر بود و جایگاه علمی این حکیم برتر از جایگاه ادبی اوست و به همین دلیل لقب او حجه‌ الحق بوده‌ است، ولی آوازه او بیشتر در رابطه با رباعیاتش است که شهرت جهانی دارد و به زبان‌های مختلفی در دنیا به چاپ رسیده است.

به عقیدۀ خیام هر کس که در این دنیا بتواند شاد زندگی کند و از زندگیش لذت ببرد، به طور حتم بعد از مرگش نیز در بهشت خواهد بود.

زیرا کسی که زندگی شادی داشته باشد به طور طبیعی نه به کسی ظلم می‌کند و نه تفکرات منفی نسبت به دیگران دارد.

پس دنیا و آخرتش برای او بهشت خواهد بود.

بنابراین نباید زندگی را به خود سخت گرفت و به خود وعده فردایی بهتر داد…

و گفت:

اگر دوزخ را به من بخشند

هرگز هیچ عاشق را نسوزم

از بهر آنکه عشق

خود، او را صد بار

سوخته است…

صادق هدایت بر این باور است که حافظ از تشبیهات خیام بسیار استفاده کرده است و تا حدی می‌توان گفت که او از بهترین پیروان خیام بوده است.

سرانجام خیام بین سال‌های ۵۱۷-۵۲۰ هجری قمری در نیشابور دار فانی را وداع گفت و هم‌اکنون در شهر نیشابور، در باغی که آرامگاه امامزاده محروق در آن واقع شده، قرار گرفته است.

 

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.