زندگینامه شیخ بهایی

۳ اردیبهشت روز بزرگداشت شیخ بهایی بهانه‌ای شد تا با این ادیب ایرانی بیشتر آشنا شویم.

0

شیخ بهاء الدین، محمدبن حسین عاملی معروف به شیخ بهایی، عارف، فقیه، شاعر، ریاضیدان، ادیب، منجم، مورخ و دانشمند نامدار قرن دهم و یازدهم هجری؛ که در دانش‌های فلسفه، منطق، هیئت و ریاضیات تبحر داشت. از شیخ بهایی بالغ بر ۹۵ کتاب و رساله در سیاست، حدیث، ریاضی، اخلاق، نجوم، عرفان، فقه، مهندسی و هنر و فیزیک بر جای مانده است.

تاریخ تولد و درگذشت شیخ بهایی بر روی سنگ قبر و کاشی‌کاری‌های دیوار اتاق مقبره اندکی متفاوت است:

تاریخ تولد:

کتیبه کاشی‌کاری دیوار: ۲۶ ذیحجه ۹۵۳ هجری قمری برابر با پنجشنبه ۸ اسفند ۹۲۵ خورشیدی
کتیبه مزار: غروب پنجشنبه محرم‌الحرام ۹۵۳ هجری قمری برابر با فروردین ۹۲۵ خورشیدی

تاریخ درگذشت:

کتیبه کاشی‌کاری دیوار: ۱۲ شوال ۱۰۳۰ هجری قمری برابر با ۸ شهریور ۱۰۰۰ خورشیدی
کتیبه مزار: شوال ۱۰۳۱ هجری قمری برابر با مرداد یا شهریور ۱۰۰۱

کتیبه دیوار در سال ۱۳۲۴ خورشیدی در زمان استانداری علی منصور ساخته شد و حاوی تاریخ روز، ماه و سال است، در حالی که کتیبه مزار فقط حاوی تاریخ ماه و سال است، به نظر می‌رسد که در هنگام بازسازی اتاق تحقیقاتی دربارهٔ تاریخ تولد و درگذشت انجام شده باشد و به این خاطر تاریخ روز به کتیبه کاشی‌کاری اضافه گشته‌ است. در این صورت به نظر می‌رسد که تاریخ‌های کتیبه دیوار دقیق‌تر باشند.

در ادامه به بررسی برخی از آثار علمی شیخ را می‌پردازیم:

جامع عباسی
از نخستین و معروف‌ترین رساله‌های عملیه در فقه و به زبان فارسی است که این خود ابتکاری نو در نگارش متون فقهی به‌شمار می‌رفت تا آن‌جا که برخی از صاحب نظران از آن به عنوان اولین دوره فقه فارسی غیر استدلالی که به صورت رساله عملیه نوشته شده‌است یاد می‌کنند، این کتاب از یک مقدمه و بیست باب (از طهارت تا دیات) تشکیل شده‌است.

اربعین
تألیف اربعین از سوی محدثان و عالمان شیعی بر اساس حدیث معروفی است که از پیامبر اسلام نقل شده‌است. شیخ بهایی نیز به پیروی از این سنت معمول، به تألیف اربعین حدیث پرداخت، با این امتیاز که شرح کافی و جامع دربارهٔ احادیث یاد شده دارد و در مجموع، از بهترین و معروف‌ترین اربعین‌ها می‌باشد. این اثر بعد از مثنوی سوانح حجاز، تنها اثری است که شیخ در آن به مباحث سیاسی پرداخته‌است، مؤلف در شرح حدیث پانزدهم (که دربارهٔ حرمت اعانت ظالمان و گرایش قلبی به آن‌ها وارد شده‌است) به تفصیل دیدگاه‌های خود را مطرح کرده‌است. شیخ دربارهٔ این موضوع به‌طور صریح و شفاف سخن گفته‌است، از این رو می‌توان دیدگاه و عقیده باطنی او در مورد رفتار با حاکم جور، و نیز علل و عوامل همکاری علما با شاهان صفوی را به دست آورد، همچنین وی در این اثر به بحث از امر به معروف و نهی از منکر، شرایط و مراحل آن پرداخته‌است.

کشکول
نامدارترین اثر شیخ بهایی، الکشکول، معروف به کشکول شیخ بهایی است که مجموعه گران‌سنگی از علوم و معارف مختلف و آینه معلومات و مشرب شیخ بهایی محسوب می‌شود. این کتاب به‌صورت جُنگی آزاد، شامل شعرها و نثرهای مورد علاقه بهایی است که برخی از خود وی و برخی نیز گردآوری او از دیوان‌ها و کتاب‌های مورد علاقه‌اش بوده‌اند. این مطالب اغلب بی‌هیچ نظم خاصی به دنبال هم آمده‌اند.

الزبده فی الاصول
مهم‌ترین اثر شیخ است در اصول که تاریخ نگارش آن یعنی سال ۱۰۱۸ ق و به قولی در سال ۱۰۰۵ ق، حکایت از اهمیت آن دارد، زیرا اوایل قرن یازدهم، عصر سیطره اخباریان در حوزه فقه و اصول شیعی بوده‌است.

صمدیه
کتاب صمدیه نوشته شیخ بهایی برای برادر خود ”عبدالصمد” است. این کتاب در باب علم نحو است. شیخ بهایی در این نوشتار در مورد علم نحو و کلمه و کلام به تفضیل مطالب خود را بیان نموده‌است. اخیراً این نوشتار در کتاب جامع المقدمات به چاپ رسیده‌است.

به پاس خدمات او به علم ستاره‌شناسی، یونسکو در سال ۲۰۰۹ که مصادف با سال نجوم می‌بوده نام شیخ را در لیست مفاخر ایران ثبت کرده است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.