پلاستیک و آلودگی اقیانوس‌ها

0

حدود ۱۵۰ سال پیش بود که ماده‌ای محکم ارزان و سبک خلق شد. این مادۀ معجزه‌آسا به تپیدن قلب هواپیماها در دل آسمان‌ها و کشتی‌ها در اقیانوس کمک می‌کند. هرساله از این ماده هشت میلیون تن وارد اقیانوس‌ها می‌شود و باعث اختلالات فراوانی در محیط‌زیست می‌شود. بیش از ۴۰ درصد آن فقط و فقط یکبار مورد استفاده قرار می‌گیرد، و عمر مفید آن تنها ۱۵ دقیقه می‌باشد. این مادۀ مجعزه‌آسا و فاجعۀ فراگیر چیزی جز پلاستیک نیست.

هیچ کسی نمی‌داند چه مقدار پلاستیک بازیافت نشده وارد اقیانوس‌ها، مخزن نهایی تمام زباله‌های کرۀ زمین می‌شود. سالانه بین ۵ الی ۱۳ تن پلاستیک تنها از طریق سواحل وارد آب اقیانوس‌ها می‌شود. این حجم توسط هیچ دولت یا موسسه‌ای در دریاها انداخته نمی‌شود، بلکه حاصل بی‌توجهی انسان‌ها است که از طریق رودخانه‌ها، یا خشکی به اقیانوس‌ها وارد می‌شود.

این مسئله درحالی است که نزدیک به میلیون‌ها آبزی در معرض خطر مرگ قرار دارند و تا به حال حدود ۷۰۰ گونۀ جانوری در معرض خطر جدی می‌باشند. اطمینان داشته باشید تعداد و آمار مرگ و میرها از آمار ارائه شده بیشتر است اما دیده نمی‌شود. از زئوپلانکتون‌ها تا نهنگ‌ها تماماً خرده پلاستیک و اجرام کمتر از ۵ میلی‌متری را می‌خورند. وجود زباله‌های پلاستیکی در اقیانوس‌ها به اندازۀ تغییرات اقلیمی پیچیده نیست. هیچ دولتی منکر این معضل نشده است؛ برای برطرف‌شدن این مشکل لازم نیست در کل سیستم حیات و محیط‌زیست تحول و تغییر ایجاد نمائیم؛ می‌توان گفت این مشکل مشکلی نیست که راه‌حل آن را ندانیم. همۀ ما می‌دانیم عملیات بازیافت به چه نحوی انجام می‌شود. می‌دانیم اگر به همین روش فرآیند تهیۀ زباله را پیش بریم تا چند قرن آینده اقیانوس‌ها تبدیل به سوپ رقیقی از پلاستیک‌ها می‌شوند!

پلاستیک‌ها در همه جا هستند، از نقاط قابل دسترس تا سرزمین‌های شمالگان و جنوبگان. چیزی که نگران‌کننده است این است که پلاستیک‌ها پس از تجزیه تبدیل به ذرات کوچکتری می‌شوند و ماهی‌ها یا آبزیان دریایی آن‌ها را به عنوان غذا می بلعند.

.h_iframe-aparat_embed_frame{position:relative;}.h_iframe-aparat_embed_frame .ratio{display:block;width:100%;height:auto;}.h_iframe-aparat_embed_frame iframe{position:absolute;top:0;left:0;width:100%;height:100%;}

البته این جای نگرانی ندارد؛ مسئلۀ نگران‌کننده، مواد شیمیایی به کار برده شده در تهیه پلاستیک‌ها  می‌باشد. آن ذرات ممکن است از طریق آبزیان به بدن انسان انتقال یابند و این آغاز چرخه‌ای نامعیوب در زیست انسان‌ها و حیوانات است. هیچ کس نانو پلاستیک‌های تجزیه شده را نیافته است. اما دانشمدان متعقد هستند که امکان دارد این ذرات در بافت بدن ما و حیوانات نیز نهفته باشند!

چه شد که پلاستیک کشف شد؟

اولین پلیمر مصنوعی در سال ۱۸۶۹ اختراع شد که الهام گرفته شده از شرکت نیویورک بود. این شرکت برای هر فردی که بتواند جایگزینی برای عاج فیل‌ها تولید کند، جایزۀ ۱۰۰۰۰ دلار گذاشته بود. از محبوبیت روزافزون بازی بیلیارد که بر اثر عرضۀ عاج طبیعی، که از طریق کشتار فیل‌های وحشی به‌دست آمده بود، کاسته شد. جان هیات با ایجاد سلولز، که از فیبر پنبه با کافور ساخته شده بود، یک پلاستیک را کشف کرد؛ که می‌توان آن را به شکل‌های مختلفی ساخت و آن را جایگزین‌ مواد طبیعی مانند شاخ، پارچه کتانی و عاج کرد.

این کشف انقلاب بزرگی بود که برای اولین بار باعث شد تولید انسان توسط طبیعت محدود نشود. طبیعت تنها چوب، فلز، سنگ، استخوان و شاخ را تأمین می‌کرد. اما پس از آن انسان می‌توانست مواد جدیدی تولید کند. این توسعه نه تنها به مردم بلکه به محیط‌زیست نیز کمک کرد. تبلیغات، سلولوئید را به عنوان ناجی فیل‌ها و لاک‌پشت‌ها اعلام کرد. پلاستیک می‌تواند از طبیعت جهانی در برابر نیازهای مخرب انسانی محافظت کند.

این مواد جدید به افرادی که محدودیت‌های اجتماعی و اقتصادی زیادی از نظر منابع طبیعی داشتند بسیار کمک کرد. سلولوئید به عنوان یک منبع ارزان قیمت و قابل دسترس اکثر محدودیت‌ها را بر طرف کرد و اینگونه انقلاب پلاستیک شروع شد.

این تحول در اوایل قرن بیست با آغاز تولید پلاستیک از نفت سرعت گرفت. پلاستیک به قدری ارزان بود که ما شروع به ساخت چیزهایی کردیم که قصد نگه داشتنشان را نداشتیم.

اما کی پلاستیک‌ها آن روی خودشان را به ما نشان دادند؟

شاید بتوان گفت دقیقاً از زمانی که همان چنگال‌ها و قاشق‌های پلاستیکی از هوا به زمین رسیدند. شش دهۀ بعد تقریباً ۴۰ درصد پلاستیک تولیدی دور انداخته می‌شود. تولید چنان سرعت وحشتناکی گرفته است که عملاً نصف پلاستیک تولید شده در جهان طی ۱۵ سال اخیر تولید شده است! میزان افزایش تولید تا به حال و به مراتب بالاتر از میزان توانایی مدیریت زباله‌ها بوده است و به همین دلیل است که اقیانوس‌ها غرق در پلاستیک شده‌اند. دلیل افزایش تولیدات پلاستیک در سال‌های اخیر به دلیل بالارفتن میزان مصرف بسته‌بندی‌های پلاستیکی یک‌بار مصرف است. حتی اگر فرض می‌کنیم ۱۰۰ درصد حجم پلاستیک وارده به اقیانوس‌ها بازیافت شود باز هم فرقی نمی‌کند و باید برای برطرف‌کردن این سو مدیریت برای هرکشور برنامۀ اساسی تهیه و تدوین شود و این موضوع اصلاً کار آسانی نیست!

شاید یکی از بهترین راه‌های ارائه شده در این رابطه ممنوع کردن استفاده از کیسه‌های پلاستیکی است. البته نقش دواطلبان و زباله‌گردها را در کاهش پدیدۀ بازیافت نمی‌توان نادید گرفت. فقط مصرف‌کنندگان نیستند که مقصر این چرخه هستند بلکه تولیدکنندگان و تبلیغ‌کنندگان نیز از مقصران اصلی به حساب می‌آیند.

چندی قبل پرواز ۳۷۰خط هوایی مالزی در مسیر پرواز به کوالالامپور به پکن از روی صفحۀ نمایش رادار ناپدید شد و برای یافتن آن عملیات گسترده‌ای به راه افتاد. جهانیان هفته‌ها و ماه‌ها اخبار را پیگیری می‌کردند اما هیچ اثری از لاشه‌های هواپیما پیدا نشد. هربار تصاویر ماهواره‌ای مجموعه‌ای از اشیا را نشان می‌دادند که روی سطح آب دریا شناورند که تکه‌هایی از کانتینرهای شکستۀ مخصوص حمل و نقل، تجهیزات رها شدۀ صید و البته کیسه‌های پلاستیکی خرید بودند!

تصاویر گرفته شده از فضا مشکلی را به همگان نشان داد که مدت‌ها نادیده گرفته شده بود. این اولین باری بود که جهانیان به این مسئله پی بردند که اقیانوس‌های ما تبدیل به یک زباله‌دانی شده است.

دلگرم کننده‌ترین بخش مسئلۀ پسماندهای پلاستیکی، توجه گسترده و تلاش‌های هرچند پراکنده، اما جدی است که توسط افراد  در حال انجام است. بخشی از اتفاقات خوبی که در این رابطه رخ داده است، ممنوعیت استفاده از پلاستیک در کشورهای کنیا و پاکستان و چین و سایر کشورها می‌باشد. شرکت‌های بزرگ تولید پلاستیک مانند کوکاکولا اعلام کرده است که قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ صددرصد بسته‌بندی‌های خود را جمع‌آوری و بازیافت کند و یا شرکت جانسون اند جانسون، ساقه‌های کاغذی را جایگزین ساقۀ پلاستیکی گوش پاکن‌ها می‌کند و خود افراد هم در حال ایجاد تغییراتی هستند.

اما مسئله‌ای که مطرح است این است که همه به دنبال یک راه جذاب برای جمع‌آوری زباله می‌گردند! اما در واقع کافیست فقط زباله‌ها را جمع کنیم. اکثر کشورها یا حتی افراد عادی زباله‌های خود را تفکیک هم نمی‌کنند!

پیشنهادهایی که به صنایع ارائه می‌شود این است که پلاستیک‌ها یا محصولات پلاستیکی جدیدی بسازند که بازیافت‌پذیرتر باشد. یا سهم منصفانه‌ای جهت جمع‌آوری پلاستیک‌ها بپردازند.

خسارت‌زدن به حیات‌وحش

اثرات زیان‌بار پلاستیک‌ها بر حیات‌وحش به میزانی است که اگر یک حلقۀ پلاستیک دور کمر یک لاک‌پشت کوچک باشد، باعث می‌شود جثۀ آن لاک‌پشت کامل تغییر کند و لاکش بر اثر سال‌ها فشار تغییر شکل یابد. اما گاهی این آسیب‌ها حتی عمیق‌تر هم هستند و مرغان‌دریایی اکثراً نسبت به جثۀ خودشان بیش از هر حیوان دریایی دیگری پلاستیک می‌خورند. یک تکه پلاستیک شکسته شده می‌تواند رودۀ پرنده را سوراخ کند و سریع باعث مرگ آن حیوان شود. اما مصرف پلاستیک معمولاً فقط باعث مرگ نمی‌شود. به گرسنگی دائم و مزمن آن‌ها و مرگ تدریجی نیز منجر می‌شود. یک زیست‌شناس دریایی می‌گوید:”موضوع دردناک این است پلاستیک را می‌خورند و فکر می‌کنند غذاست. فکر کن غذا بخوری بعد تمام روز احساس ضعف و بی‌حالی و گرسنگی داشته باشی؛ خیلی ناراحت‌کننده است!”

با دوام و سبک ‌بودن پلاستیک، یک تهدید فزاینده محسوب می‌شود. ما اثر طولانی‌مدت پلاستیک بر حیات‌وحش را درک نمی‌کنیم؛ زیرا از زمانی که از آن استفاده می‌کنیم تا زمانی که کامل آن وسیله ناپدید شود فرآیند و زمان بسیار طولانی را در برمی‌گیرد.

آیا تهدیدی متوجه ماست؟

محققان سراسر دنیا با بررسی با میکروسکوپ‌های بسیار قوی دریافته‌اند که قطعات ریز پلاستیکی وارد بدن موجودات و گونه‌های دریایی شده‌اند. تاکنون شواهدی موجود نبوده تا علم بتواند ثابت کند که خرده پلاستیک‌ها بر جمعیت گونه‌های جانوری تأثیرگذاشته باشد. اما تحقیقات به حدی پیش رفته است که بتوان فهمید ماهی‌ها، میگوها و فرآورده‌های دریایی که از خوردنشان لذت می‌بریم از فراگیرشدن زباله‌ها به شدت رنج می‌برند! آزمایش‌ها نشان داده است که خرده پلاستیک‌ها به عمل گوارش موجودات آبزی آسیب می‌زند و اشتهای آن‌ها را کم می‌کند و زمانی که عادت‌های غذایی حیوانات تغییر کند باعث کاهش میزان تولیدمثل آن‌ها می‌شود.

آزمایشی بر روی ماهی‌های کوچکی که برای تحقیقات به کارگرفته می‌شوند در طی دو ماه انجام گرفت. در این آزمایش قطعات پلی اتیلن که در تولید پلاستیک به کار برده می‌شود با استانداری خاص در رژیم‌‌غذایی آن‌ها قرار گرفت. نتایج حاصل شده این مسئله را به ما نمایان کرد که کبد ماهی‌هایی که مواد پلاستیک خورده بودند آسیب دیده بود و توانایی کمتری برای دفع آفات و تولید مواد دارویی داشتند؛ در صورتی که ماهی‌هایی که مواد استاندارد خورده بودند کبد سالمی داشتند.

دانشمندان نگران اثرات مضر پلاستیک‌های دریایی و استفادۀ آن‌ها در صنایع غذایی هستند؛ چون هنوز از خطر میزان وجود مواد پلاستیکی در بدن انسان‌ها اطلاعات کمی در دسترس است.

چگونه می‌توانیم جلوی موج پلاستیک را بگیریم؟

موضوع قابل بحث این است که آیا واقعاً پلاستیک‌ها زیست تخریب‌پذیر هستند؟ بسیاری از پلاستیک‌ها با سوخت فسیلی تولید می‌شوند به همین دلیل در طبیعت تجزیه خواهند شد ولی اگر از جاهای تاریک سر در بیاورند به وعدۀ خود عمل نخواهند کرد. این مواد به حرارت ۵۵ درجه سانتی‌گرادی نیازمند هستند تا بازیافت و تجزیه شوند.

اما بازیافت تنها تا حدی می‌تواند مفید واقع شود  و بسیاری متعقدند باید میزان مصرف پلاستیک‌های یک‌بارمصرف را پایین آورد. در دنیایی که به نظر می‌رسد غرق در ضایعات پلاستیک ابدی شده است، آیا بازیافت آن‌ها تنها راه است؟ قطعاً خیر!

راهکارهای ساده‌ای که برای کاهش این معضل می‌توانیم انجام دهیم!

عدم استفاده از کیسه‌های پلاستیکی

کیسه‌های چند بار مصرفتان را با خود به مغازه ببرید. هر ساله یک تریلیارد کیسۀ خرید پلاستیکی در سراسر جهان مصرف می‌شود.

از بطری‌های پلاستیکی استفاده نکنید.

یک بطری که بتوان چند بار از آن استفاده کرد تهیه کنید. در دنیا در هر دقیقه حدود یک میلیون نوشیدنی بطری دار فروخته می‌شود.

بسته‌بندی‌های پلاستیکی را کنار بگذارید.

محصولاتی را که بسته‌بندی پلاستیکی دارند، نخرید. ضمن این که این کار را می‌کنید، بشقاب و لیوان‌های پلاستیکی را هم کنار بگذارید.

تا حد ممکن زباله‌ها را تفکیک و بازیافت کنید.

آمار بازیافت حتی در کشورهای ثروتمند هم پایین است، تنها ۱۸ درصد کل حجم پلاستیک جهان بازیافت می‌شود. اروپا ۳۰ درصد ، چین ۲۵ درصد ، ایالات متحده فقط ۹ درصد!

آشغال نریزید.

سازمان حفاظت از اقیانوس‌ها ۳۰ سال طرح پاکسازی سواحل را اجرا کرده است. از بین ۱۰ نوع زباله‌ای که پیدا کردند، بطری‌های شیشه‌ای تنها قلم غیر پلاستیکی بودند. ۷۳ درصد زباله‌های ساحلی سراسر دنیا پلاستیکی هستند و شامل: ته سیگارها، بطری‌ها و درهایشان، بسته‌بندی غذاها ، کیسه‌های خرید، ظروف پلی استر.

سازمان حفاظت از محیط‌زیست در سال ۲۰۱۶ از ۱۱۲ کشور، ۸۳۵۰ تن زباله جمع‌آوری کرد که تقریباً برابر با یک هزارم مقداری است که هر ساله وارد اقیانوس می‌شود.


ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.